Na Wigilię dwa tysiące piętnastego ubrałam choinkę, zrobiłam dwanaście potraw i usiadłam przy stole sama. Nagrałam mu filmik. Pokazałam opłatek, barszcz, pierogi – te z kapustą, które lubił. Napisałam: “Choinka czeka na ciebie.” Odpisał serduszkiem.
Rok później znów nagrałam filmik. I rok później. Przez dziewięć lat robiłam to samo – ubierałam choinkę, gotowałam barszcz z uszkami, siadałam z telefonem i nagrywałam. “Patrz, Marek, pierogi. Patrz, ta sama bombka co zawsze, ta szklana z aniołkiem. Patrz, mama jest.”
Dwadzieścia sześć lat uczyłam polskiego w liceum w Siedlcach. Codziennie patrzyłam na osiemnastolatków, którzy za chwilę mieli zdać maturę i wyjechać. Niektórzy wracali. Większość nie. I za każdym razem, kiedy któryś z moich uczniów mówił “jadę do Holandii” albo “jadę do Anglii”, czułam ukłucie gdzieś pod żebrami, jak przy zmianie pogody.
Koleżanki mówiły, żebym do niego pojechała. “Kup bilet i jedź, Jolanta.” Ale ja nie potrafiłam. Bałam się, że przyjadę, a on powie: “Mamo, fajnie, ale mam plany na weekend.” Że zobaczy mnie na progu i w jego oczach pojawi się ta mina – uprzejma, ale zmęczona – którą moi uczniowie robili, kiedy ich rodzice przychodzili na wywiadówkę bez zapowiedzi.
Widziałam go trzy razy przez te dziewięć lat. Raz na pogrzeb mojej mamy – przyjechał na dwa dni, z małą torbą. Wszedł do mieszkania, rozejrzał się i powiedział: “Nic się nie zmieniło.” Nie wiedziałam, czy to stwierdzenie, czy wyrzut.
Nie kłóciliśmy się. Nie było żadnej wielkiej awantury, po której trzasnął drzwiami. To chyba było najgorsze – że nie miałam konkretnego powodu. Nie powiedział: “Nie chcę cię znać.” Nie powiedział: “Zrobiłaś mi coś złego.” Po prostu żył coraz dalej, a ja coraz mniej rozumiałam dlaczego.
Tamtego październikowego poranka wpuściłam ich do środka i przez pięć minut nie wiedziałam, co robić z rękami. Postawiłam wodę na herbatę, wyjęłam z lodówki sernik, który piekłam sobie na niedzielę, i nagle poczułam się jak gospodyni w pensjonacie – uprzejma, ale sztywna.
Lotte – bo tak miała na imię dziewczyna Marka – siedziała przy stole w kuchni i rozglądała się z zainteresowaniem. “O, firanki” – powiedziała, wskazując na okno. “Marek mówił, że pani ma najładniejsze firanki w bloku.”
Popatrzyłam na niego. Siedział z łokciami na stole, tak jak mu tysiąc razy zakazywałam, i patrzył na mnie z wyrazem twarzy, którego nie umiałam odczytać.
“Lotte jest z Utrechtu” – powiedział. “Uczy się polskiego od półtora roku.”
“Półtora roku?”
“Bo chciałam rozumieć panią na filmikach” – powiedziała Lotte.
Odwróciłam się do zlewu, żeby nie widzieli mojej twarzy. On jej pokazywał te filmiki. Te moje coroczne filmiki z choinką i pierogami – on je komuś pokazywał. Dziewięć lat myślałam, że nagrywam w pustkę.
Wieczorem, kiedy Lotte poszła pod prysznic, usiedliśmy na balkonie. Marek zapalił papierosa. Nie wiedziałam, że pali. Ile jeszcze rzeczy o nim nie wiedziałam?
“Przepraszam, mamo” – powiedział cicho. “Im dłużej mnie nie było, tym trudniej było wrócić.”
“Dlaczego?”
Milczał chwilę, patrząc na parking pod blokiem.
“Bo się bałem, że zobaczysz, że mi się nie udało. Że nie skończyłem studiów. Że pracuję w magazynie. Ty zawsze chciałaś, żebym…”
“Żebyś był szczęśliwy” – powiedziałam, chociaż wiedziałam, że to nie do końca prawda. Chciałam, żeby skończył studia. Chciałam, żeby “został kimś” – i on to czuł przez dziewięć lat, przez tysiące kilometrów, przez te firanki i filmiki.
“Lotte mówi, że powinienem był przyjechać wcześniej” – dodał.
“Lotte ma rację.”
“Wiem.”
Zostali trzy dni. Lotte pomagała mi w kuchni i pytała o przepisy – zapisywała je w telefonie, fonetycznie, bo po polsku pisać jeszcze nie umiała. Marek chodził po osiedlu i spotykał dawnych kolegów. Wrócił z jednego takiego spaceru i powiedział: “Pani Kowalska z drugiego piętra pyta, czy to twój syn, ten wysoki. Powiedziałem, że tak.”
W poniedziałek rano spakowali się. Lotte przytuliła mnie przy drzwiach i powiedziała: “Na święta przyjedziemy. Nauczę się lepić pierogi.”
Marek stał za nią z torbą na ramieniu i patrzył na mnie. I nagle zobaczyłam w nim tego osiemnastolatka, który dziewięć lat temu pakował się do busa jadącego na zachód. Tego, który obiecał, że na chwilę.
“Mamo” – powiedział. “Następnym razem zadzwonię przed przyjazdem.”
“Następnym razem odbieram domofon” – odpowiedziałam.
Wieczorem, po raz pierwszy od dziewięciu lat, nie nagrywałam filmiku. Zamiast tego otworzyłam ten, który Lotte przysłała mi w drodze powrotnej – trzydzieści sekund, Marek za kierownicą, mówi do kamery: “Mamo, pierogi były najlepsze.”
