Bardziej niż jakikolwiek telefon. Ulga. Taka ulga, jakbym odbierał ją z miejsca, w którym nie chciała być.
Urodziny Zuzi były w sobotę po południu. Tort czekoladowy z truskawkami, sześć świeczek, balonik w kształcie jednorożca. Mama siedziała przy stole uśmiechnięta, ale widziałam, że patrzyła na wszystko tak, jakby patrzyła przez okno. Zuzia usiadła jej na kolanach i powiedziała:
“Babciu Krysiu, dlaczego nie przychodzisz częściej?”
Mama pogłaskała ją po głowie i odpowiedziała:
„Bo babcia mieszka daleko, kochanie.”
A potem – przy tej piątej, upartej świecy – wyszeptali te słowa: Czy mogłaby zostać do poniedziałku?
Zgodziłem się od razu. Mama skinęła głową, ale nie wyglądała na zadowoloną. Wyglądało na to, że dopiero zbierała się na odwagę, żeby zadać prawdziwe pytanie.
Tego wieczoru, kiedy Zuzia już spała, a Waldek oglądał mecz w salonie, mama i ja siedzieliśmy w kuchni. Mama obierała jabłko – powoli, jednym płynnym ruchem, jak zawsze – i nie patrząc na mnie, powiedziała:
„A co jeśli tak zostanę do września?”
Odłożyłem ściereczkę. Usiadłem naprzeciwko niej.
“Mamo, co się stało?”
Długo milczała. Spirala skórek jabłek wisiała nad stołem jak pytanie bez odpowiedzi.
„Tam jest cicho” – powiedziała w końcu. „Ale nie ma sensu wstawać tam rano. Zuzia tu jest. Dlaczego tu jest?”
Zapytałem ją wprost: czy ona chce wrócić na Grochów? Do swojego mieszkania?
Grzegorzek powiedział, że to bez sensu. Że sam sobie z tym nie poradzę. Że są ludzie, którzy potrzebują mieszkania natychmiast.
„Jacyś ludzie? Mamo, to twoje mieszkanie.”
„Moje” – powtórzyła cicho, składając spiralę skórek na małym spodku. „Ale Grzegorz wszystkim się zajmuje. On wie lepiej”.
W niedzielny poranek, kiedy mama jeszcze spała, zadzwoniłem do Grzegorza.
„Ile zarabiasz na czynszu?” zapytałem wprost.
“Co cię to obchodzi?”
“Ile, Grzegorzu?”
Wspomniał o kwocie. Wystarczyło na dom opieki, z nadwyżką. Znaczną nadwyżką.
„A co robisz z tą nadwyżką?”
„Oszczędzam. Na wypadek, gdyby mama potrzebowała lepszej opieki”.
Mama musi iść do domu.
„Który dom, Jolka? Sama na trzecim piętrze? Z niedziałającą windą? Myślisz, że jej kolano to wytrzyma?”
„Mamo, wczoraj prawie się rozpłakała, obierając jabłko. Wiesz, kiedy mama ostatnio płakała?”
“Przesadzasz.”
Nie przesadzałem. Ale od małego Grzegorz miał dar tak kierowania rozmową, że czułem się winny. Bo mieszkała tak daleko. Bo teraz prosiła o pieniądze, jakbym go oskarżał.
Wieczorem Mama grała z Zuzią w memory. Wygrała – jej pamięć była wciąż znakomita, co mówiło mi coś o tym, jak mało potrafiła „funkcjonować samodzielnie”. Zuzia chichotała za każdym razem, gdy Babcia znalazła parę i wołała: „Jeszcze raz, Babciu!”.
Mama uśmiechała się inaczej niż w domu opieki. Nie grzecznie, nie spokojnie. Szeroki, od ucha do ucha – ten uśmiech, który pamiętałam z dzieciństwa.
W poniedziałek rano miałam odwieźć Mamę do Otwocka. Stała w korytarzu z tą samą małą torbą, starannie ubrana, w butach na niskim obcasie. I powiedziała:
„Jolcia, a co by było, gdybym… został?”
Dopiero w poniedziałek. Dopiero we wrześniu. Została.
Waldek spojrzał na mnie znad kawy. Zuzia próbowała zapiąć sandał. Mama stała wyprostowana, z torbą w obu rękach, czekając. Nie na odpowiedź. Na pozwolenie.
Tego samego dnia zadzwoniłem do Grzegorza.
Mama mieszka ze mną. Kiedy kończy się umowa najmu?
„Jolka, nie rób dramatu.”
Kiedy kończy się umowa najmu, Grzesiek?
Przez chwilę milczał. Potem westchnął i powiedział: „W grudniu”.
„Mama wraca na Grochów w grudniu. Do tego czasu mieszka ze mną”.
„Myślisz, że to takie proste?”
„Myślę, że mama obiera jabłka jednym ruchem spirali, pokonuje sześciolatka w grze pamięciowej i pamięta imieniny każdego sąsiada w swoim bloku. Nie sądzę, żeby trzeba było ją umieszczać gdzie indziej”.
Grzegorz się rozłączył. Nie oddzwonił przez trzy dni.
Mama została. Spała w pokoju gościnnym, który wkrótce stał się mało zachęcający – pojawiła się narzuta, zegarek na szafce nocnej, różaniec obok łóżka. Zuzia codziennie rano chodziła do babci, żeby zobaczyć, jak się czuje. Mama wstawała wcześnie, piekła bułki i podlewała rośliny na balkonie.
Nie było łatwo. Łazienka była za mała, grafik kolidował, a Waldek musiał przyzwyczaić się do ściszania telewizora po dziewiątej. Mama czasem się gubiła – szukając cukru, gdzie go trzymała na Grochowie, albo stojąc w drzwiach, nie wiedząc, po co przyszła.
Ale obudziła się rano nie bez powodu.
Rozmawialiśmy z Grzegorzem w sierpniu. Przyjechał do Lublina po raz pierwszy od lat, bez powodu i bez prezentu. Usiadł w kuchni, tej samej, w której mama obierała jabłka, i powiedział cicho:
„Nie chciałam jej skrzywdzić. Myślałam, że tak będzie lepiej. Że nie dam rady – codziennie ją sprawdzać, gotować, pilnować leków. Wynajem wydawał się logiczny. Pieniądze na opiekę, matka pod opieką, a ja mogłam pracować”.
Spojrzałem na niego i zobaczyłem nie chciwego manipulatora, ale zmęczonego mężczyznę po pięćdziesiątce, który nie potrafił prosić o pomoc. Który wziął na siebie więcej, niż mógł przeżuć i rozwiązał problem najlepiej, jak potrafił: za pomocą arkusza kalkulacyjnego w Excelu.
