– Przelejesz mu te pieniądze dzisiaj, czy znowu mam się za ciebie wstydzić? – ojciec walnął dłonią w stół tak mocno, że aż podskoczyły szklanki.
Stałem przy zlewie, ściskając telefon tak, że pobielały mi knykcie. Mój brat Kamil siedział z boku, w kapturze, z miną obrażonego dziecka, chociaż miał trzydzieści dwa lata. Nie patrzył na mnie. Gapił się w podłogę i mamrotał, że „to ostatni raz”, że „wszystko odda”. Ile razy już to słyszałem? Dziesięć? Dwadzieścia?
– Nie przeleję – powiedziałem.
W kuchni zrobiło się cicho. Tak cicho, że słyszałem tykanie zegara i własny oddech.
Ojciec odwrócił się powoli, jakby nie dosłyszał.
– Co ty powiedziałeś?
– Powiedziałem, że nie przeleję. Nie spłacę kolejnej raty. Nie będę brał nadgodzin, żeby Kamil mógł znowu wszystko rozwalić.
Kamil prychnął.
– Dobra, wielki panicz się znalazł. Jak ci tak źle, to było nie pomagać.
I właśnie to zdanie uderzyło mnie najmocniej. Bo miał rację. Tylko że ja nigdy nie miałem poczucia, że mogę nie pomagać.
U nas w domu zawsze było tak, że ojciec mówił, a reszta się dostosowywała. Po śmierci mamy zrobiło się jeszcze gorzej. Ja byłem „tym rozsądnym”, a Kamil „tym pogubionym, któremu trzeba wybaczać”. Kiedy zawalił szkołę, ojciec mówił, że ma trudny charakter. Kiedy rozbił samochód po pijaku, że młodość. Kiedy narobił długów, że trzeba rodzinie pomóc. A kto miał pomóc? Oczywiście ja.
Pracowałem w hurtowni budowlanej pod Poznaniem. Wstawałem przed szóstą, wracałem wieczorem, brałem dodatkowe zlecenia przy rozładunku, czasem w soboty. Nie kupowałem sobie nic. Stare buty nosiłem, aż puściła podeszwa. Telefon miałem z pękniętym ekranem przez dwa lata. Bo ciągle było coś ważniejszego. A to komornik za Kamila. A to jego zaległy czynsz. A to ojciec, który obrażał się, jeśli nie dawałem na opał, choć sam wydawał pół emerytury na papierosy i „pożyczki” dla młodszego syna.
Anna długo próbowała mnie ratować. Naprawdę długo.
– Seba, ty nie jesteś bankomatem – powiedziała mi kiedyś, kiedy siedzieliśmy wieczorem na kanapie w naszym wynajmowanym mieszkaniu. – Ty nawet nie jesteś dla nich synem i bratem, tylko kołem ratunkowym.
– Przesadzasz.
– Nie. To ty od lat wszystko umniejszasz.
Pamiętam, jak wtedy patrzyła na mnie ze zmęczeniem, którego wcześniej u niej nie znałem. Miała podkrążone oczy, włosy związane byle jak. Na stole leżał katalog z obrączkami, którego nawet nie otworzyliśmy do końca. Mieliśmy odkładać na ślub. Odkładaliśmy. Tyle że potem Kamil „musiał pilnie oddać”.
Anna nie krzyczała. I może to było najgorsze.
– Ja już nie walczę z twoją rodziną, Sebastian. Ja przegrywam z tobą.
Zabolało mnie, ale zamiast coś zrozumieć, jeszcze się obraziłem. Powiedziałem jej, że nie zna sytuacji, że ojciec jest sam, że Kamil sobie nie radzi. Te same teksty, które latami wbijał mi do głowy ojciec.
Potem przyszła tamta niedziela. Mieliśmy jechać do rodziców Anny na obiad. Pierwszy raz od miesięcy zaplanowaliśmy coś normalnego. Anna zrobiła sernik, ubrała jasną sukienkę. I wtedy zadzwonił ojciec.
– Przyjeżdżaj natychmiast. Kamil narobił burdelu.
Pojechałem.
Kamil pobił się pod sklepem, ktoś wezwał policję, trzeba było załatwiać, tłumaczyć, płacić. Wróciłem późnym wieczorem. Sernik stał na blacie nieruszony, a Anna siedziała po ciemku.
– Nawet nie napisałeś – powiedziała cicho.
– Nie miałem głowy.
Skinęła tylko głową. A potem podała mi klucze.
– To już koniec, Seba. Ja cię kocham, ale nie będę całe życie czekać, aż wybierzesz własne życie.
Nie zatrzymałem jej. Do dziś mam do siebie o to żal. Stałem jak słup i patrzyłem, jak pakuje najpotrzebniejsze rzeczy. Jak zapina torbę. Jak zamyka za sobą drzwi. Straszne jest to, że człowiek czasem rozumie wszystko dopiero po fakcie.
Po jej odejściu jeszcze przez kilka miesięcy robiłem to samo. Pracowałem, płaciłem, ratowałem. Chodziłem pusty. Schudłem, zacząłem mieć problemy ze snem. Budziłem się o trzeciej nad ranem z bólem w klatce i myślą, że nie dam rady. A ojciec dalej dzwonił tylko wtedy, kiedy czegoś chciał.
Przełom przyszedł, gdy zadzwonił mój bank. Okazało się, że przez kolejne poręczenie dla Kamila nie mam zdolności kredytowej, choć właśnie chciałem spróbować wynająć coś lepszego i stanąć na nogi. Siedziałem wtedy na parkingu pod pracą i po prostu się rozpłakałem. Pierwszy raz od śmierci mamy. Tak po chamsku, bez godności, z czołem opartym o kierownicę.
Tego samego wieczoru pojechałem do ojca i powiedziałem to wszystko. Że nie dam już pieniędzy. Że nie będę poręczał kredytów. Że Kamil jest dorosły. Że ja też mam życie, chociaż oni od lat zachowują się, jakby moje było najmniej ważne.
Ojciec zrobił się czerwony.
– Niewdzięcznik. Matka by się ciebie wstydziła.
To było podle. Wiedział, gdzie uderzyć. Ale tym razem nie pękłem.
– Nie. Mama wstydziłaby się tego, że pozwoliłeś jednemu synowi tonąć, a drugi
